Aruz

Aruz, Arap edebiyatında doğmuş ve 13 yy.’dan başlayarak Arap şiirinde kullanılmıştır.

Aruz, Arap istilaları ile gittikçe geniş alanları kapsayan Arap kültürü ve edebiyatı ile beraber İran’a, Afganistan’a Orta Asya ve Hindistan’a kadar yayılmış ve yöre halklarının kullandığı değişik şiir ölçülerinin yerini almıştır.

Araplar şiir bilimini İlmü’l-arûz ve ilmü’l-kâfiye diye ikiye ayırmışlardır.

İlmü’l-arûz: Arap şiirinde kullanılan aruz bahirleri ve bu bahirlerden türetilen kalıplardan, aruzun usul ve kaidelerinden söz eden bilimdir.

Aruz çeşitli şekillerde anlamlandırılmıştır.

  • Birtakım yazarlara göre çadırın orta direğine arûz denildiği için nazımda zorunlu olan ve beyti ayakta tutan ölçüye aruz denilmiştir.
  • Diğer bir görüşe göre aruzu bulan ve geliştiren İmam Halil aruz üzerine Mekke’de çalıştığı ve bu çevreye el-arûz denildiği için bu nazım birimi arûz adını almıştır.
  • Arûz sözlükte nahiye anlamına gelir.
  • Nazımda beytin ilk mısrasını son tef’ilesine arûz denildiği için beytin yazıldığı ölçüye bu ad verilmiştir.
  • Arapçada; inatçı düzgün yürümesini bilmeyen deveye,
  • dağdaki ince yollara,
  • buluta,
  • diken yiyen keçi ve koyuna da arûz denilmiştir.

Aruzla yazılan ilk Türk eseri Yusuf Has Hacib’in yazdığı Kutadgu Bilig’dir.

Aruz ölçüsünü Mehmet Âkif Ersoy, Yahya Kemâl Beyatlı, Faruk Nafiz Çamlıbel gibi şairlerimizde ustalıkla kullanılmıştır.

Aruz ölçüsünün temeli, hecelerin uzun ve kısa olmaları özelliğine dayanır. Ölçünün doğru bulunması için önce mısradaki hecelerin değerinin tespit edilmesi gerekir.

Aruz vezninde heceler iki şekilde değerlendirilir.
Açık / kısa heceler ( . ) ( v ) şeklinde, Kapalı / uzun heceler ( – ) şeklinde gösterilir.

Açık / kısa heceler :

  • Ünlülerle biten hecelerdir.
  • Bu heceler aruz incelemesinde ( . ) ve ( v ) işaretleriyle gösterilir.
  • Açık – kısa hecelerin ses değerleri “yarım” kabul edilir.

Kapalı / uzun heceler: Tam ses değeri taşıyan hecelerdir.

  • Ünsüzlerle ve dilimize Arapça ve Farsça’dan geçmiş uzun ünlüler (â, î, û )’le biten hecelerdir.
  • Bu heceler aruz incelemesinde (-) işaretiyle gösterilir.
  • Kapalı – uzun hecelerin ses değeri “tam”dır.

Birleşik heceler:

  • Arapça ve Farsçadan gelen bazı sözcükler birleşik hece sayılır. Bu hecelerin ses değeri bir tam ses ve bir yarım sestir. Yani bunlar bir buçuk ses değerindedir. Birleşik heceler bir çizgi ve bir nokta (-.) şeklinde gösterilir. âb, yâr, rûz

 

Hakkımda Admin

"Edibane.com" divan edebiyatı şiirlerinden, modern şiirlere, halk edebiyatından güncel konulara kadar çok çeşitli muhtevayı barındırıyor. Eklediğimiz içeriklerle ilgili görüşlerinizi yorum kısmından, sitemizde yer almasını istediğiniz içerikleri iletişim kısmından bizimle paylaşabilirsiniz.

Bu yazılar ilginizi çekebilir

Sebk-i Hindî -Hint tarzı, Hint biçemi-

Hind yolu, Hind tarzı ve Hind üslûbu demek olan Sebk-i Hindî, Türk edebiyatına XVII. yüzyılda …

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.