Cemal Süreya

Cemal Süreya 38 sürgününü bir şiirinde şöyle anlatıyordu: Bizi kamyona doldurdular, Tüfekli iki erin nezaretinde, Sonra o iki erle yük vagonuna doldurdular, Günlerce yolculuktan sonra bir köye attılar, Tarih öncesi köpekler havlıyordu."
Cemal Süreya 38 sürgününü bir şiirinde şöyle anlatıyordu:
“Bizi kamyona doldurdular,
Tüfekli iki erin nezaretinde,
Sonra o iki erle yük vagonuna doldurdular,
Günlerce yolculuktan sonra bir köye attılar,
Tarih öncesi köpekler havlıyordu.”

1931 Erzincan doğumludur. Asıl adı Cemalettin Seber’dir. Alevi bir aileden gelir. Babası şofördür. 1950’de  Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Maliye ve İktisat Bölümü’nü bitirdi.Maliye Bakanlığı’nda müfettiş yardımcılığı ve müfettişlik, darphane müdürlüğü, Kültür Bakanlığı’nda kültür yayınları danışma kurulu üyeliği, Orta Doğu İktisat Bankası yönetim kurulu üyeliği ve 25 yılı aşkın Türk Dil Kurumu üyeliği görevlerinde bulunmuştur.  1960’ta askerlik sonrası “Papirüs” adlı dergiyi çıkarır. Birçok evlilik yapar bu evlilikler onun şirini etkiler. Bir evliliğini de hikayeci Tomris Uyar’la yapmıştır.

Cemal Süreya İkinci Yeninin öncülerindendir. Diğer şairler 1955’lerden önce birçok kitap yayımlarken Cemal Süreya 1955’lerden itibaren başlar.

Edebiyata ilgisi çocukluk yıllarında başlar Hz. Ali Cenkleri, Köroğlu gibi metinler okur. Sonra aşk macera romanları okur polisiye tarihi romanlarla devam eder. Dostoyevski’yi keşfeder edebiyat öğretmeni Behçet Yanar’dan eski yazı ve aruzu öğrenir. Bu hoca Fecr-i Aticilerdendir. Süreya, Ahmet Muhip Dranas’tan da etkilenir.

Cemal Süreya’nın ilk şiiri “Şarkısı Beyaz” Mülkiye dergisinin 8 Ocak 1953 tarihli sayısında yayımlanmıştır. Yeditepe, Kaynak Pazar Postası’nda da görülür. Yazdığı şiirleri 1958’de “Üvercinka” adıyla kitaplaştırıldı. “Üvercinka” kısaltmadır güvercin kanadı anlamına gelir. Bu kitabı ile İkinci Yeni öncülerinden olur çarpıcı imgeler ve söyleyiş biçimi ile yeni şiir estetiği oluşturur. İlk şiirlerinde Attila İlhan ve Garip etkisi görülür.

İlk şiirlerinde öne çıkan duygu yalnızlık ve cinselliktir. Şair “Göçebe” kitabında topladığı şiirlerle Anadolu’ya açılır. Aşk ve erotik göndermeleri toplum ve tarih gibi öğelerle birleştirerek şiirini şekillendirir. Onun şiirinde aşk isyanla birliktedir. Ona göre şiir kurulu düzene karşı, anayasaya aykırıdır. İdeolojik değildir yani siyasal bir göndermedir. Solun ve marksistlerin bir dönem sloganıdır ama burada var olan her şeydir. (Toplumsal ahlak, insan çevre vs.) Anayasayı söylemesi ise bu sayılanların kanunla düzenlenmesidir. Şiirde düzenleme adına ne varsa hepsine karşıdır. Şiiri şairinin düşüncesinin değil kişiliğinin belirleyeceğine inanır. Şirin insanın kendisi olmasını ister. Şiir için: “Dramım, açmazım, kurtuluşum, batağım, sevgilim, gözaltım ve kendimi hiçlemeyi bilişim” der.

Konusunu genelde gündelik hayattan alan şair dilin çağrışım özelliğini yer yer serbest kullanımı ile onu zenginleştirmeyi bilir. Şiiri için: “Benimki erotik bir şiirdir. Sanırım en belirgin özelliği budur, dipte tarih içinde uygarlık ve var olma sorunu tartışılır” der. Bu haliyle yaşam, kent, uygarlık gibi temalarda şiirinin sosyal hayata dönük tarafıdır.

Halk şiiri öncelikli olmak üzere divan şiirinin de isim ve biçiminden zaman zaman yararlanır. Oda Necatigil gibi gelenekten yararlanmanın onu değiştirmek ve geliştirmekle olacağını söyler. Şiir dilinin konuşma dilinden ayrılması taraftarı değildir. Şiirin konuşma dilinden bir çok kelime devşirebileceğini belirtir. Şöyle der: “Şiir, dil içinde ikinci bir dil yaratma sanatıdır. O dilin düpedüz kendisidir” der. “Folklor şiire düşmandır” yazısı ile kastettiği şey ise Garip akımının getirdiği yalın ve kuru söyleyiş şiiri öldürür anlamındadır, zaten kendiside halk kültüründen faydalanan biridir.  Cemal Süreya: Ali Fakir, Hasan Basri, Yürüyen Adam, Suna Gün, Osman Mazlum, Dr. Suat Hüseyin, Cemasef, Charles Suares, Ali Hakir, Hüseyin Karayazı, Adil Fırat, Genco Gümrah, Ahmet Gürsu, Birsen Sağanak gibi takma isimler kullanmıştır. 9 Ocak 1990 tarihinde İstanbul’da vefat etmiştir.

Eserleri:

Daha ilk kitaplarında “türkü, güzelleme” başlıklarını kullanan şair bunu devam ettirir. Güz Bitiği kitabını divan tarzında tertip eder. Kitapta, şiir gazele benzer bir şarkı on bir beyit ve on altı mısra bulunur. Bazı şiirlerin başlığı gazeldir ve aşk teması işler. Batı edebiyatının bazı nazım şekillerini (sone, balat) kullanmıştır.

Şiir

  • Üvercinka (1958)
  • Göçebe (1965)
  • Beni Öp Sonra Doğur Beni (1973)
  • Sevda Sözleri (1984, Üvercinka, Göçebe, Beni Öp Sonra Doğur Beni, Uçurumda Açan-1984- ile birlikte)
  • Güz Bitigi (1988)
  • Sıcak Nal (1988)
  • Sevda Sözleri (1990, 1995, tüm şiirleri)
  • Korkarak Vinç
  • Uzaktan Seviyorum Seni

Deneme-Eleştiri

  • Şapkam Dolu Çiçekle (1976)
  • Günübirlik (1982)
  • 99 Yüz (1992)
  • Uzat Saçlarını Frigya (1992)
  • Folklor Şiire Düşman (1992)
  • Aydınlık Yazıları/ Paçal (1992)
  • Oluşum’da Cemal Süreya (1992)
  • Papirüs’ten Başyazılar (1992)
  • Toplu Yazılar I (2000, Şapkam Dolu Çiçekle ve Şiir Üzerine Yazılar)
  • Toplu Yazılar II (2005, Günübirlikler)
  • Günler (993 günden oluşan günlük)

Günce

  • 999 Gün(Günler)/ Üstü Kalsın (1981)

Mektup

  • Onüç Günün Mektupları (1990)

Çocuk Kitabı

  • Aritmetik İyi Kuşlar Pekiyi (1993)

Söyleşi

  • Güvercin Curnatası (1997)

Derleme

  • Mülkiyeli Şairler (1966)
  • Yüz Aşk Şiiri (1967)

Şiir Çevirileri

  • Yürek ki Paramparça (1995)

Öteki Çeviriler

  • Gelinlik Kız (E. Ionescu- 1964)
  • Küçük Prens (A. De Exupery- 1965)
  • Bir Aşk Kırgınının Şarkısı (Apollionaire- 1965)
  • Günümüz Sağcı Fikirleri (S. De Beauvoir- 1966)
  • Sade’ı Yakmalı mı? (S. De Bauvoir-1966)
  • İhtilalin Özü (Mao Zedung-1967)
  • Amerika Birleşmemiş Devletleri (V. Pozner- 1967)
  • Aşkın Suçları (M. De Sade-1967)
  • Palto (Gogol-1968)
  • Yeşil Papa (Asturias-1967)
  • Gök Cephesi (N. Dinh- 1968)
  • Küçük Prens (A. De S. Exupery- 1975)
  • 32 Saat Özgürlük (G. Hernadi- 1968)
  • Milli Kurtuluş Cephesi (D. Bravo- 1969)
  • Emperyalizm, Kapitalizmin En Yüksek Aşaması (Lenin- 1974)
  • Dine Karşı Düşünce Tarihi (A. Bayet- 1970)
  • Bir Aşk Kırgınının Şarkısı (Apollinaire-1970)
  • Büyük Ahlak Doktrinleri (F. Gregoire-1971)
  • Vadideki Zambak (Balzac-1985)
  • Nekrassov (Sartre-1971)
  • Gönül ki Yetişmekte (Flaubert- 1971)
  • Goriot Baba (Balzac- 1974)
  • Meyhane (E. Zola- 1974)
  • Çin Uyanınca (A. Peyrefitte- 1975)
  • Venezuella Makiliklerinde Douglas Bravo Konuşuyor ( 1976)
  • Mutluluk Getiren Seks (1976)
  • Emeğin ve Emekçinin Tarihi (P. Brizon- 1977)
  • Faşizmin Analizi (Macciocchi-1977)
  • Kırmızı Balon (Lamorisse- 1980)
  • Yarını Bilen Adam Nostradamus (Fontbrune- 1982)
  • Bir Tanem (Marceau- 1991)

Hakkımızda Admin

"Edibane.com" divan edebiyatı şiirlerinden, modern şiirlere, halk edebiyatından güncel konulara kadar çok çeşitli muhtevayı barındırıyor. Eklediğimiz içeriklerle ilgili görüşlerinizi yorum kısmından, sitemizde yer almasını istediğiniz içerikleri iletişim kısmından bizimle paylaşabilirsiniz.

Bu yazılar ilginizi çekebilir

Üvercinka | Cemal Süreya

Böylece bir kere daha boynunlayız sayılı yerlerinden En uzun boynun bu senin dayanmaya ya da …

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.