Kaside

Kaside: Divan edebiyatında din ve devlet büyüklerini övmek veya yermek amacıyla yazılan şiirlerdir.

Kâside “niyet etmek”, “yaklaşmak” manasında kasada kökünden gelen Arapça bir kelimedir. Bir kişiyi öğmek ve genellikle karşılığında yardım istemek için yazılan şiirlere denir. Arap edebiyatında doğmuş ve İran’da bazı değişikliklere uğrayarak gelişmiş, oradan da Türk edebiyatına girmiştir.1

Kasideler klasik edebiyatın bir bakıma dilekçeleridir.

Gazel ve kaside arasındaki en büyük fark kaside gazelin uzatılmış şeklidir.

  • En az 15 en çok 99 beyitten oluşur. Ama genellikle 33 ile 99 beyit arasındadır.
  • İlk beyitteki mısralar kendi arasında, diğer beyitlerdeki mısraların birincisi serbest, ikincisi ise birinci beyitle uyaklıdır. (aa, ba, ca, da, ea, fa)
  • Aruz ölçüsünün değişik kalıplarıyla yazılabilir.
  • Gazelde olduğu gibi ilk beyite matla, son beyte makta, şairin mahlasının geçtiği beyte taç beyit denir.
  • Kasidenin en güzel beyitine beytü’l-kasid denir.
  • Fahriye ve tegazzül dışında diğer bölümlerin olması zorunludur.
  • Kasideler, nesib bölümünde işlenen temaya,uyağın son harfine veya rediflere göre ayrılır.
  • Dize ortalarında kafiyeli olan kasidelere musammat kaside denir.
  • Kasidenin en ünlü şairleri: Nef’i, Baki, Fuzuli, Ahmet Paşa ve Nedim’dir.
  • Klasik edebiyatta son kaside örneklerinin en başarılılarını Şeyh Galip vermiştir.

Kasideler konularına göre isimlendirilirler.

  • Tevhid : Allah’ın birliğini anlatan kasidelerdir.
  • Münacaat : Allah’a yalvarmak, dua etmek amacıyla yazılan kasidelerdir.
  • Naat : Peygamberimizi övmek için yazılan kasidelerdir.
  • Medhiye : Devrin ileri gelenlerini övmek için yazılan kasidelerdir.
  • Hicviye : Devrin yöneticilerini eleştirmek için yazılan kasidelerdir.
  • Mersiye : Ölüm temalı kasidelerdir.
  • Hicviyye: Alay etmek amacında yazılan kasidelerdir.
  • Şehrengiz: Bir şehrin güzelliklerini anlatan kasidelerdir.
  • Cülusiye: Padişahın tahta geçişine sevinen kişiler için yazılan kasidelerdir.

Tam bir kasidede aşağıdaki bölümler bulunur:

Nesib veya Teşbib: Başlangıç bölümü desayılan bu kısımda, şair konuyla ilgisi bulunmayan (bahar, yaz, kış, saray, bahçe…) tasviri yapar. Genellikle 15-20 beyit arasında olur. Şiir yönünün en ağır olduğu bölümdür. Kaside genellikle övgü konuludur; ancak şair, doğrudan doğruya övgüye geçmez.
Kasideler nesib bölümünde işlenen konulara göre de gruplara ayrılırlar:

  • Bahariyye: Nesib bölümünde bahar tasviri yapılır.
  • Iydiye: Nesib bölümünde bayram tasviri yapılır.
  • Şıtaiyye: Nesib bölümünde kış ve kar tasviri yapılır.
  • Ramazaniyye: Nesib bölümünde ramazan tasviri yapılır.
  • Rahşiyye: Nesib bölümünde atların tasviri yapılır.
  • Sayfiyye: Nesib bölümünde tasviri yapılır.
  • Temmuziyye: Nesib bölümünde temmuz tasviri yapılır.
  • Hamamiyye: Nesib bölümünde hamamın tasviri yapılır.

Girizgâh: Konuya giriş için bir veya birkaç beyitten oluşan geçiş bölümüdür. Bu bölüm, nesib bölümü ile asıl bölüm olan medhiye bölümünü birleştirir. Girizgâh bölümü, gelişi güzel söylenen bir böülüm değildir. Yeri getirilerek, uygun, nükteli bir sözle övgüye başlandığı belirtilir.

Medhiye: Allah’ın, Hz. Muhammed’in, padişahın veya önde gelen kişilerin övüldüğü, yüceltildiği en uzun bölümdür. Övülen kişinin kişisel nitelikleri dikkate alınmadan, çok abartılı olarak kalıplaşmış mazmun ve benzetmelerle yapılan bir övgüdür.

Tegazzül: Kasidenin ölçüsüne ve uyağına uygun yazılan, araya sıkıştırılan gazeldir. Şair gazel söyleyeceğini önceden belirtir.

Fahriye: Şairin kendisini övdüğü bölümdür. Şair abartılı olarak İran’ın ünlü şairleriyle kendi şairliğini karşılaştırır. Şiirinin ve şairliğinin onlardan üstün olduğunu söyler.

*Tac: Şairin kendisi hakkındaki yeni düşüncelerini söylediği bölümdür. 2-3 beyit bulunur. ‘Nefi’ çok kullanır. (*Tac bir bölüm değil sadece şairin isminin geçtiği beyittir)

Dua: Kasidenin en son bölümüdür. Birkaç beyitten oluşur. Bu bölümde Allah’a, Peygamber’e, ülke büyüklerine iyi dileklerde bulunulur. Şairler dua bölümüne geçileceğini uygun bir şekilde belirtirler.

1) İpekten Haluk, Eski Türk Edebiyatı Nazım Şekilleri ve Aruz, Dergah Yayınları 14. Baskı Ekim 2011 İstanbul

Hakkımızda Admin

"Edibane.com" divan edebiyatı şiirlerinden, modern şiirlere, halk edebiyatından güncel konulara kadar çok çeşitli muhtevayı barındırıyor. Eklediğimiz içeriklerle ilgili görüşlerinizi yorum kısmından, sitemizde yer almasını istediğiniz içerikleri iletişim kısmından bizimle paylaşabilirsiniz.

Bu yazılar ilginizi çekebilir

Nef’î’nin “rûzgâr” redifli kasidesi

شکر کیم بی منت وبی اضطرابی روزکار عزت و رفعتله اولدم کامیابی روزکار Şükr kim …

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.