Masal Nedir?

Masal Esas itibarıyla sözlü anonim halk edebiyatı ürünüdür. Masal kahramanları arasında olağanüstü şahıs veya yaratıklar bulunabilir. Anlatılan olaylar tamamen gerçek dışıdır. Yer ve zaman ögesi ise daima belirsizdir.

Sözlü edebiyat geleneğine ait olan masal türü sonradan yazıya aktarılmıştır.

Masalın, hikâye ve destan gibi türlerden ayıran en önemli temel özellik ise gerçek dışı ögeler içermesi ve anlatılanları gerçeğe benzetme çabası içinde olmamasıdır. Masallarda olaylar bilinmeyen bir zamanda geçer. Türkçede, bilinmeyen geçmiş zamana en uygun kip öğrenilen geçmiş zaman olduğundan, tüm masallar genellikle bu kiple anlatılır, görülen geçmiş zaman kipi ise hiç kullanılmaz, fakat bazen şimdiki zaman veya geniş zaman kipi kullanılır.
Masallar, genellikle “masal anaları” tarafından, dinlemeye hazır gruplara anlatılır ve bu masallar, daha sonra derlemeciler tarafından yazıya aktarılır.

Masal kelimesi, Arapçadaki “mesel” kelimesinden Türkçeye geçmiştir. Anadolu’da masalın yerine “metel, mesele, matal, hekâ, hikâ, hikiya, hekeya, oranlama, ozanlama ve nagıl” şeklinde kullanımları da vardır.

Türk masallarında birçok tip ve kahraman mevcuttur. Görkemli saraylarda oturan, oğulları ve kızları olan padişah tipi yaygındır. Başarılı olan kişilere dünya malı bağışlarlar. Güçlü silahları olan ve insan eti yiyen devler, bir diğer tiptir. Bir diğer tipleme ise Keloğlan’dır. Bunların dışında cadılar, periler, cinler, kurnaz tilkiler, kötülük timsali kurtlar, parmak çocuklar, nohut oğlanlar Türk masallarında geçen tiplerdir.

Masalı diğer anlatı türlerinden ayırt eden başlıca özellikleri şunlardır:

  • Hayal mahsulüdür.
  • Yer ve zaman belirsizdir.
  • Olaylar ve kahramanlar olağanüstü özellikler içerir.
  • Kahramanları arasında olağanüstü varlıklar (ejderha, cin, peri, melek) vb. bulunabilir.
  • Ahlâka dayalı, yararlı, eğitici anlatılar olarak düşünülürler.
  • Kaynakları çok eski devirlere dayanan, söylendiği zaman ve devirden izler taşıyan bir edebiyat ürünüdür.
  • Mensur bir türdür.
  • Kalıplaşmış bir tekerleme ile başlar, kalıplaşmış tekerlemelerle biter.
  • Döşeme, serim, düğüm, çözüm ve dilek bölümlerinden oluşur.
  • Çoğunlukla mutlu sonla biter.
  • İnandırıcılık iddiası taşımaz.
  • Zaman kavramı anlık ve çok durağan olabilir.

Masalın Bölümleri

Döşeme
Masalların baş kısmında yer alan, dinleyicinin ya da oyuncunun masal dinlemeye çağrıldığı bölümdür. Bu bölüme “masal başı” ya da “tekerleme” bölümü de denilmektedir. Masalın hedef kitlesi genellikle çocuklar olduğundan döşeme bölümü de çocukların ilgisini çekecek eğlenceli tekerlemelerle kurulur. Döşeme bölümünde söylenecek tekerleme, anlatıcının tercihine göre uzun ya da kısa olabilir.

Serim
Masal kahramanı kısaca tanıtılır. Kahramanın adı, nerede ve nasıl yaşadığı, belirgin özelliklerinin neler olduğu anlatılır. Örneğin, Keloğlan masallarının serim bölümünde Keloğlan’ın babasız olduğundan, annesiyle yalnız yaşadıklarından, yoksul fakat mutlu olduklarından söz edilir. Serim bölümünde masal kahramanı, içinde bulunduğu sosyal çevre koşullarıyla birlikte tanıtılır. Kahramanla ilgili bu tanıtıcı bilgiler, düğüm bölümünde karşılaşacağımız olayları daha iyi anlayıp çözümlememize, neden-sonuç ilişkileri kurmamıza yardımcı olur.

Düğüm
Asıl olay örgüsünün anlatıldığı bölümdür. Bu bölümde masal kahramanının başından geçen macera anlatılır. Olaylar şaşırtıcı bir şekilde gelişir. Kahramanın diğer masal kişileriyle ilişkileri göz önüne serilir. Olaylar neden-sonuç ilgisine bağlı olarak birbirini takip eder.

Olaylar arasında zaman bakımından hızlı ve ani geçişler olur. Düğüm bölümünün sonlarına doğru dinleyicinin merakı ve heyecanı iyice artar. İyilerin kötülerden intikam almak ya da onlara bir ders vermek için yaptığı planlar düğüm bölümünün sonlarına doğru netleşir.

Çözüm
Bu bölümde kötüler cezasını bulur, iyiler kazanır. Olaylar bir sonuca bağlanır. Masallar genellikle mutlu sonla biter. Yaşanan onca korku, heyecan ve maceradan sonra çözüm bölümünde her şey yerli yerine oturur, huzur ve mutluluk hâkim olur. Kötülük ortadan kalkar. Çözüm bölümünde de tekerlemeye yer verilebilir. Örneğin kötü karakter, masal kahramanı tarafından cezalandırılırken “ben ettim sen etme, gel merhamet eyle” diye tekerleme biçiminde yalvarır.

Dilek
Masalın bitiminden sonra anlatıcı tarafından dile getirilen klişe sözlere yer verilir. Anlatıcı, masalda anlatılan olayların dinleyiciye ders olmasını, herkesin mutlu ve huzurlu olmasını temenni eder. Dilek bölümü de tekerlemelerle kurulur. Bu bölümde anlatıcı genellikle şu tekerlemeleri söyleyerek masalı bitirir.

Rus Türkoloğu Vasili Radlof, Türk masallarını derleyen ilk kişidir.

Masal Türleri

Hayvan Masalları (Fabllar): Bunlar soyut fikirleri somut halde veren kısa hikâyeciklerdir. Fablların kaynağı Hindistan’dan gelmektedir. Orada Buda dini hâkimdir, tabiattaki her şeyde ruhun hâkim olduğuna inanırlar ve hayvanlara değer verirler. Fabllarda bilinen gerçekler kısa ve öz sözlerle tekrar edilir ve masalın sonunda mutlaka açık biçimde ders verilir. Karakterleri genellikle insan gibi düşünen ve hareket eden hayvanlar ya da bitkilerdir, ancak her hayvan tek bir yönü ile ele alınır. Hayvanların ve bazen de bitkilerin “kişileştirme” ve “konuşturma” sanatı yoluyla insan tiplerini canlandırdığı fabllar, bir düşünceyi güçlendirmek, ibret dersi vermek gibi gerekli hallerde yeri gelmişken anlatılır.

 

Olağanüstü Masallar: Bu tür, diğer masal türlerine göre daha uzundur, kişi sayısı daha fazla, olaylar ise daha çapraşıktır. Olağanüstü masalların kişileri insanlarla birlikte cinler, periler, devler, ejderhalar gibi tabiat dışı varlıklardır. Konular gerçek dışı olup olaylar hayal ürünü yerlerde geçer. Kahramanlar daima olağanüstü olaylarla karşı karşıya gelir. Olayların düğümlenmesi ve çözümlenmesinde tılsım, fal, kehanet gibi olağanüstü ve esrarlı güçlerin büyük payı görülür.

Gerçekçi Masallar: Bu masallarda ise padişahlar, vezirler, zengin tüccarlar, sıradan ve yoksul insanlar, haydutlar gibi gerçek dünyadan alınma kişiler vardır. Konularını günlük hayatımızdan, yaşam felsefesinden, zengin-fakir ilişkilerinden almakta, bazen de çocukların karşılaştıkları güçlükler, üvey anne kıskançlıkları, aile üyelerinin birbirlerine gösterdikleri özveriler, kardeşler içinde en küçük ve saf olanın başarısı, anne-baba-kardeş ilişkileri ve sevgisi, insan aklını kurcalayan olayların nedeniyle ilgili soruların açıklanması, hayatın gülünç yönlerinin dile getirilmesi gibi temalar bulunmaktadır.

. Admin

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.