Ses Olayları

yazim-kurallariSes türemesi: Sesler gramer birlikleri içinde yan yana gelirken bazen birbirleriyle doğrudan birleşemez ve aralarına bağlanmayı sağlayacak ilave ses alırlar.

Örnek: sıra+ı – sırayı

Konsonant düşmesi: Seslerin birbirleriyle münasebeti sırasında gramer birliği bünyesindeki bir konsonantın bazen düştüğü görülür.

Örnek: küçük+cük – küçücük

Orta hece vokalinin düşmesi: İkiden fazla heceli gramer birliklerinde sonunda konsonant olmayan hece vokalinin çok defa düştüğü görülür.

Örnek: gönül+üm – gönlüm

Orta hece vokalinin değişmesi: İkiden fazla heceli birliklerin orta hecesindeki vokal bazen de değişir.

Örnek: başla+yor – başl+ı+yor.

Vokal birleşmesi (kontraksiyon): Bazen yan yana gelen vokaller birleşerek tek bir vokal oluşturur.

Örnek: kahve+altı – kahvaltı

Yer değiştirme (metatez) : Yan yana gelen iki ses bazen yer değiştirir.

Örnek:prü – körpü

Başta konsonant türemesi (protez): Vokalle başlayan bir gramer birliğinin başına bazen fazladan bir konsonant getirilir.

Örnek: inmek – yinmek.

Hece düşmesi (haploloji): Arka arkaya gelen ve ses bakımından birbirine benzeyen iki heceden birinin bazen düştüğü görülür.

Örnek: pekiyi – peki

   İki vokalin yan yana gelmesi (hiatus): Türkçede çok nadir görülür, aradaki konsonantın erimesi neticesinde ortaya çıkar.

Örnek: soğuk – souk

Konsonant ikileşmesi: Türkçede çok nadir görülür.

 Örnek: yedi – yeddi

    Benzeşme (asimilasyon): Bir kelimede bazen yan yana gelen veya biraz aralıklı olarak bir arada bulunan iki sesten birinin diğerine tesir ederek onu kendisine benzettiği görülür. Tesiri olan ses diğerini kendisine beş türlü benzetebilir.

1. Seda bakımından benzeşme: ağaç+da – ağaçta sedasız ç sesi sedalı  d sesini sedasız t yaptı

2. Teşekkül noktası bakımından benzeşme: anbar – ambar, perşenbe – perşembe

3. Temas derecesi bakımından benzeşme: ayak+a – ayağa

4. Nazal olma bakımından benzeşme: ben – men

5. Düzlük yuvarlaklık açısından benzeşme: gelüp – gelip

Aykırılaşma (disimilasyon) : Bazen bir kelimede yan yana gelen aynı cinsten iki sesin bir birinden ayrıldıkları bir sesin başkalaşıp ikizlikten kaçtığı görülür. Türkçede çok nadir görülür.

Örnek: attar –aktar

Yuvarlaklaşma: Bazen bazı kelimelerde bazı seslerin tesiriyle düz vokallerin yuvarlaklaşması görülür.

Örnek: bilip –bilüp

 

Ünsüz türemesi, sözcüğün özgün biçiminde bulunmayan bir ünsüzün sonradan çeşitli seslik nedenlerle ortaya çıkmasıdır. Bu ses olayı; ünsüzün türediği yere göre, sözcük başında (protez), içinde (epentez/anaptiksis) ya da sonunda (paragog) görülür: söz başında: ET örküç > hörgüç               öyük > höyük ET ur- > vur                           ET ut- > yut- söz içinde: kılıç > kılınç                        tüfek > tüfenk söz sonunda: Far. kehruba: > kehribar                Ar. belesa:n > pelesenk Anadolu ağızlarında söz başında /h/ türemesi sıkça görülür. Bu sözcüklerden bir ikisi yazı diline de girmiştir: elbet > helbet (diy.)                           ayva > hayva (diy.) ambar> hambar (diy.)                       ‘aybe > heybe

Ses olayları, Türkçede daha çok konuşma dilinde kendini gösterir.

Ses olayları ders notlarını aşağıdan indirebilirsiniz.

Hakkımda Admin

"Edibane.com" divan edebiyatı şiirlerinden, modern şiirlere, halk edebiyatından güncel konulara kadar çok çeşitli muhtevayı barındırıyor. Eklediğimiz içeriklerle ilgili görüşlerinizi yorum kısmından, sitemizde yer almasını istediğiniz içerikleri iletişim kısmından bizimle paylaşabilirsiniz.

Bu yazılar ilginizi çekebilir

Halk Hikâyelerinin Özellikleri

Halk Hikayeleri, gerçek ya da gerçeğe yakın olayların anlatıldığı uzun soluklu anlatım türüdür. Geleneksel bir …

3 Yorumlar

  1. Hocam, h protezi hakkında detaylı bilgi ve örnekler verme şansınız var mı ?

    • Ünsüz türemesi, sözcüğün özgün biçiminde bulunmayan bir ünsüzün sonradan çeşitli seslik nedenlerle ortaya çıkmasıdır.
      Bu ses olayı; ünsüzün türediği yere göre, sözcük başında (protez), içinde (epentez/anaptiksis) ya da sonunda (paragog) görülür:

      söz başında:

      ET örküç > hörgüç öyük > höyük
      ET ur- > vur ET ut- > yut-

      söz içinde:

      kılıç > kılınç tüfek > tüfenk

      söz sonunda:

      Far. kehruba: > kehribar Ar. belesa:n > pelesenk

      Anadolu ağızlarında söz başında /h/ türemesi sıkça görülür. Bu sözcüklerden bir ikisi yazı diline de girmiştir:

      elbet > helbet (diy.) ayva > hayva (diy.)
      ambar> hambar (diy.) ‘aybe > heybe

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.