Çarşamba , Kasım 20 2019
Anasayfa | Ders Notları | Türkiye Türkçesi | “Vokal” ve özellikleri

“Vokal” ve özellikleri

Teşekkülleri sırasında ses geçidinde belirli hiç bir takıntıya uğramayan, hiç bir engelle karşılaşmayan seslere vokal adı verilir. Vokaller teşekkül ederken ses yolu tamamen açık bulunur. Gelen hava ve seda akımı rahat bir seyirle dışarı çıkar. Yalnız, yolun açıklık derecesi vokallerin çeşitlerine göre değişir. Bu değişiklik çenelerin az veya çok açılması, dilin kabarıp alçalması ve dudakların yuvarlaklaşıp düzleşmesi ile temin edilir. Vokallerin teşekkülünde teşekkül noktalarına göre dilin arkası, ortası veya ucu kabarır. Fakat bu kabarmalar hiç bir zaman geçidi kapatacak şekilde olmaz ve ortada rahat bir yol kalır. Vokallerin dışındaki seslerde boğumlanmayı temin etmek üzere teşekkül noktalarında organlar, dil, damak, dişler, dudaklar vb. zayıf veya kuvvetli olarak birbirleriyle temasa gelirler. Esasen teşekkül noktaları da bu temas ve yaklaşma noktalarının zirveleridir. Vokallerin teşekkülünde ise organların teması yoktur. Boğumlanma dilin çeşitli kısımlarının kabarması ile temin edilir. Vokallerin teşekkül noktaları da dilin bu kabaran noktalarının zirvelerinde bulunur. Vokallerin teşekkülünde açık olan dudaklar ise düz veya yuvarlak şekiller alır. Bu düzlük ve yuvarlaklık da vokallere göre dar veya geniş olur. Sonra, vokaller sedalı seslerdir. Yani, teşekküllerinin başlangıcında ses telleri de harekete geçer. Ses telleri dediğimiz dudakcıklar vokal için gelen havanın karşısında, normal durumda aralık bulunan arka taraflarından da birleşerek yolu gevşek bir şekilde kapatırlar. Gelen hava çarparak onların arasından kendisine yol açar. Bu sırada o dudakcıklar titreşim yaparak seda meydana getirirler. İşte vokallerin teşekkülünde geçit sadece bu ses tellerinde kapanır. Ondan sonra artık dışarı çıkıncaya kadar ses yolunda hiç bir kapanma olmaz. Vokallerin teşekkülünde umumiyetle ağız yolu açık bulunur. Fakat bazı dillerde nazal vokaller de vardır. Bu vokallerin teşekkülünde tabiî, geniz yolu açık tutulur. Geniz yolunu açık tutmak için, yukarıda da gördüğümüz gibi, küçük dil aşağı sarkarak dilin kabaran kökü ile birleşir. Geniz- yolunu kapayarak ağız yolunu açık tutmak için de küçük dilin kökü yükselir ve geriye çekilir. İşte vokallerin teşekkülünde başlıca ses organlarının hareketleri bunlardır. Bu hareketler ise seslerin teşekkülünde görülen en hafif, en yumuşak hareketlerdir. Yani, vokallerin teşekkülünde, teşekkül noktalan da hemen hemen hep dil üzerinde olduğu halde, bilhassa ağız yolundaki organlar normale, sükûnet hallerine en yakın bir durumda bulunurlar.

Vokallerin tabiatı ve kabiliyeti

Vokallerin bu yumuşak tabiatleri, teşekküllerinde organların gösterdiği bu sükûn hâli onları diğer seslerden daha üstün bir duruma sokar, onlara diğer seslerin yanında daha önemli vazifeler yükler. Vokaller tek başlarına hece, kelime, kök ve ek olabilirler. Böylece bir vokal bazen bir taraftan bir ses, diğer taraftan mânâsı veya vazifesi olan bir gramer birliği olarak çifte hüviyete sahip olur. Vokal dışında kalan seslerde ise bu kabiliyet yoktur. Onlar tek başlarına sadece ek olabilirler. Tek başlarına kelime olmadıkları gibi hece de olamazlar. Bir heceye veya kelimeye bitişik oldukları zaman bile hece teşkil edemezler. Kelime içinde bazı dillerde nadir olarak bir kaçı ancak yarım hece taşıyabilir, tek vokalli bir kelimeye bir buçuk hecelik bir kıymet kazandırabilirler. Vokal dışında kalan seslerin bir hecede yan yana gelmeleri de güçtür, nadir veya mahduttur. Bu sesler çok defa vokallerin yardımı ile yan yana gelebilirler.

Vokallerin uzunluğu ve kısalığı

Vokallerin, teşekküllerindeki rahatlık yüzünden, diğer seslerden farklı bir tarafı daha vardır. O da vokallerde uzunluk kısalık vasıflarının bulunmasıdır. Vokaller açık bir geçitte rahat bir şekilde teşekkül ettikleri için istenilen uzunlukta söylenebilirler. Onun için bazı dillerde bir vokalin uzunluk kısalık itibariyle birden fazla şekli vardır. Diğer seslerde ise bu hususiyet yoktur. Gerçi diğer seslerin bazıları da çıkışlarındaki açıklık ve rahatlık dolayısıyla sürekli bir şekilde söylenebilirler. Fakat dillerde kelime içinde onların bu vasfından vokallerdeki kadar istifade edilmez. Yalnız bazı tabiat taklidi kelimelerde bu sürekliliğe başvurulur. Vokal dışındaki seslerin sürekli olmayanlarının ise sadece bir şekilleri vardır ve hiç bir zaman uzun kullanılamazlar.

Kaynak: Türk Dili, Prof.Dr. Muharrem Ergin

Hakkımızda Admin

"Edibane.com" divan edebiyatı şiirlerinden, modern şiirlere, halk edebiyatından güncel konulara kadar çok çeşitli muhtevayı barındırıyor. Eklediğimiz içeriklerle ilgili görüşlerinizi yorum kısmından, sitemizde yer almasını istediğiniz içerikleri iletişim kısmından bizimle paylaşabilirsiniz.

Bu yazılar ilginizi çekebilir

Halk Hikâyelerinin Özellikleri

Halk Hikayeleri, gerçek ya da gerçeğe yakın olayların anlatıldığı uzun soluklu anlatım türüdür. Geleneksel bir …

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.